Địa lan: cách chăm chậu mới mua và chuyện cây có nở lại năm sau

Địa lan là cây gì và nhận ra bằng dấu hiệu nào

Địa lan trong bài là các cây thuộc chi Cymbidium. RHS mô tả chi này có giả hành, lá dài và rễ mọng; ngồng có thể đứng hoặc cong. Chi gồm nhiều dạng sống, nên không thể phân biệt Cymbidium với mọi loài lan khác chỉ bằng việc cây mọc dưới đất.

Khi xem một chậu được ghi là Cymbidium, bạn có thể đối chiếu các phần sau với nhãn cây. Những dấu hiệu này hỗ trợ nhận diện, chưa thay thế tên giống:

• Giả hành: phần gốc phồng thành từng củ xếp sát nhau, vừa là kho dự trữ của cây vừa là chỗ ngồng hoa nhú ra.
• Lá dài như lưỡi kiếm mọc thành bụi từ các giả hành đó, dai và cứng cáp chứ không mềm rũ.
• Hoa mọc thành cụm trên ngồng; dáng ngồng đứng, cong hay rủ còn tùy dòng cây.

Tên gọi lan đất làm nhiều người mang về sang chậu đất thịt, và đó là cách nhanh nhất để hỏng bộ rễ. Rễ cây cần khe hở thoáng khí, mà đất nén trong chậu thì bít hết. Cách trộn giá thể cho đúng nằm trong bài đất trồng địa lan.

Vì sao địa lan gắn với Đà Lạt: chuyện nhiệt độ ban đêm

Ngồng hoa của nhiều dòng địa lan đại hoa được quyết định từ mấy tháng trước đó. Theo tài liệu canh tác Cymbidium của Hội Hoa lan Mỹ, nhóm lai đại hoa phổ biến cần đêm cuối hè đầu thu ở khoảng giữa 50 độ F, gần 13 độ C, để khởi phát ngồng. Cùng tài liệu cũng ghi nhận các dòng lai chịu ấm không cần mức đêm mát này, vì vậy không nên phủ một ngưỡng lên mọi chậu địa lan.

Đêm ở Đà Lạt thường mát hơn vùng đồng bằng, nên nhiều dòng địa lan đại hoa dễ đi đúng nhịp làm ngồng hơn. Ở nơi đêm cuối hè vẫn ấm, cây có thể tốt lá nhưng ít hoa nếu thuộc nhóm cần lạnh. Muốn biết khả năng nở lại, hãy hỏi đúng tên dòng và điều kiện cây đã được nuôi, đừng suy từ màu hoa.

Địa lan nở tháng mấy?

Hội Hoa lan Mỹ ghi nhận nhiều dòng địa lan đại hoa có thể ra hoa từ cuối tháng 10 tới tháng 5 ở bắc bán cầu. Lịch cụ thể tại Việt Nam còn phụ thuộc giống và cách nhà vườn điều khiển vụ. Nếu mua dịp Tết, bài địa lan Đà Lạt giúp bạn hỏi đúng nguồn cây và giai đoạn của lứa.

Cách chăm sóc địa lan sau khi mua chậu về

Chậu mới mua về đang ở giữa vụ hoa, nên mục tiêu của giai đoạn này là giữ hoa lâu tàn. Hai thứ quyết định gần hết kết quả là chỗ đặt và tay tưới.

Chỗ đặt và ánh sáng

Địa lan cần đủ sáng để nuôi cây và ra hoa. Hãy tăng ánh sáng từ từ, che nắng gắt khi lá có nguy cơ cháy và đối chiếu nhu cầu của dòng đang trồng. Màu lá chỉ là một dấu hiệu để kiểm, vì lá đổi màu còn có thể liên quan tới rễ hoặc dinh dưỡng.

Riêng những tuần cây đang nở thì làm ngược lại, kê chậu vào chỗ mát và tránh nắng gắt để cánh hoa lâu tàn hơn. Chuyện chọn cây theo lượng nắng của chỗ bạn định đặt được nói kỹ trong bài hoa nở quanh năm trồng chậu.

Tưới nước

• Không để giá thể khô kiệt: giữ ẩm đều, ẩm mà không sũng.
• Tưới đẫm một lần cho nước chảy ra lỗ thoát, thay vì rưới ít nhiều lần trong ngày.
• Khi cây chậm lớn và bầu lâu khô hơn, giãn cữ tưới theo độ ẩm thực tế; không giảm nước chỉ vì đã tới một tháng cố định.

Hướng dẫn Cymbidium của AOS phân biệt giai đoạn tăng trưởng với lúc giả hành đã hoàn tất phát triển. Đây là lý do phải quan sát cây và bầu, thay vì chép lịch cuối hè của nguồn nước ngoài cho mọi vùng Việt Nam.

Địa lan để trong nhà được không?

Có thể đặt trong nhà nếu chỗ đó đủ sáng và nhiệt độ hợp dòng cây. Sau đợt hoa, cần tiếp tục nuôi lá và giả hành; nếu phòng quá tối, chuyển dần cây tới nơi sáng hơn và tránh đưa thẳng từ trong nhà ra nắng gắt.

Chăm địa lan sau khi hoa tàn để có vụ sau

RHS khuyên cắt ngồng đã tàn về gốc. Giữ lại lá và giả hành còn khỏe để cây tiếp tục phát triển. Kiểm giá thể trước khi quyết định thay chậu; nước rút chậm cần được xem cùng lỗ thoát và tình trạng rễ.

Địa lan có nở lại năm sau không

Ở Đà Lạt và các vùng cao có đêm mát, nhóm địa lan đại hoa dễ nở lại hơn. Mang đúng cây đó về đồng bằng, cây vẫn có thể ra lá và giả hành mới nhưng thiếu tín hiệu nhiệt để làm ngồng. Riêng dòng lai chịu ấm có thể cho kết quả khác, nên cần biết tên dòng trước khi kết luận do khí hậu.

Với nhóm cần đêm mát, tăng phân không thay được điều kiện nhiệt. Ba hướng thực tế là chơi cây theo một vụ, chuyển cây tới nơi có đêm mát trong giai đoạn làm ngồng, hoặc chọn ngay một dòng chịu ấm phù hợp nơi ở.

Dâu tây trồng chậu và cẩm tú cầu dòng ôn đới cũng gặp bài toán khí hậu khi chuyển từ vùng mát về xứ nóng. Với cẩm tú cầu, Flourish Farm đã chuyển hơn 80 phần trăm sang giống nhiệt đới chịu nhiệt. Với địa lan, người mua cần tìm đúng dòng lai chịu ấm nếu nơi ở không có đêm mát.

Cây tốt lá mà không ra hoa là vì sao?

Ba nguyên nhân cần kiểm là thiếu sáng, nhiệt độ đêm không hợp dòng cây và đạm quá cao khi cây chuẩn bị ra hoa. Thiếu sáng thì tăng dần mức sáng phù hợp. Nhiệt độ đêm phụ thuộc vùng ở và giống, còn cách giảm rủi ro do phân nằm ở bài bón phân cho địa lan.

Các loại địa lan ở Việt Nam đang được gọi bằng tên gì

Khi mua địa lan, tên theo màu giúp mô tả hoa nhưng thường chưa đủ để xác định giống. Hãy hỏi thêm tên lai hoặc tên dòng trên nhãn, nhất là khi bạn cần biết điều kiện để cây nở lại.

Giữ lại nhãn cây và thông tin nơi bán để tra cứu về sau. Nếu người bán chỉ biết màu hoa, khả năng chịu ấm và lịch làm ngồng của chậu đó vẫn chưa được xác nhận; không lấy một tên màu làm bằng chứng cho các đặc tính này.

Chọn một chậu địa lan khỏe khi mua

Cầu mua dồn vào dịp Tết, và chuyện chọn loại cây nào cho dịp đó thuộc về bài cây chậu chưng Tết. Riêng con cây thì chậu bắt mắt nhất ngoài chợ thường là chậu đã nở hết cỡ, và đó lại là chậu bạn được xem hoa ít ngày nhất. Năm chỗ nên soi trước khi trả tiền:

• Đếm ngồng và xem nụ: ghi tỷ lệ nụ chưa mở, hoa đã nở và bông đang tàn; chọn theo ngày bạn cần chưng thay vì chỉ đếm số hoa hiện có.
• Giả hành: kiểm phần gốc còn chắc, tránh chậu có chỗ mềm nhũn. Giả hành nhăn cần được xem cùng bộ rễ và lịch tưới, không đủ để kết luận cây đã kiệt sức.
• Lá và bẹ: xem có vệt thâm, phần mềm nhũn hoặc tổn thương đang lan không; hỏi người bán nếu chưa rõ nguyên nhân.
• Giá thể còn tơi và thoáng. Bóp thấy nhão kèm mùi chua thì bỏ qua chậu đó.
• Hỏi luôn cây được trồng ở đâu, vì cây nuôi sẵn ở vùng lạnh khác hẳn cây mới nhập về bày bán vài ngày.

Flourish Farm có bán địa lan không?

Địa lan nằm trong nhóm cây Flourish Farm kinh doanh tùy mùa, bên cạnh cẩm tú cầu chậu và ngọc thảo là hai dòng chính. Hãy hỏi trước lứa hiện có, tên dòng và điều kiện chăm; bài hướng dẫn này không xác nhận tồn kho ở thời điểm bạn đọc.

Cả cụm bài về cây chậu của vườn nằm trong cẩm nang chăm cây chậu.