Cẩm tú cầu nhiệt đới và ôn đới khác nhau thế nào, nên chọn loại nào

Vì sao cùng một loài mà lại có hai dòng?

Điểm hay bị hiểu sai ngay từ đầu là nhiều người nghĩ đây là hai giống hoa khác nhau. Cả hai đều là Hydrangea macrophylla, cùng một loài, và cái khác nằm ở chỗ chúng đã được trồng và chọn lọc trong hai kiểu khí hậu khác nhau qua nhiều năm.

Loại Đà Lạt cổ đã ở xứ lạnh lâu đời nên quen nếp khí hậu mát và mùa lạnh, còn loại nhiệt đới là kết quả lai và thuần hóa để cây sống được ở xứ nóng, một hướng mà nhiều nhà vườn Việt Nam theo đuổi cả chục năm nay. Vì cùng loài nên nhìn riêng một bông cận cảnh thì gần như không ai phân biệt nổi, và đó chính là lý do người mua hay bị nhầm.

Hai dòng khác nhau ở những điểm nào?

Khác biệt thật nằm ở dáng cây và ở cách cây ra hoa, chứ không nằm ở bông:

• Chiều cao và thân: dòng ôn đới lớn cao, thân hóa gỗ nâu cứng nên hay được gọi là cẩm tú cầu thân gỗ. Dòng nhiệt đới gọn hơn nhiều, trồng chậu thường trong khoảng nửa mét đến một mét, thân còn xanh và mềm.
• Điều kiện để ra hoa: dòng ôn đới cần khí hậu mát và cần một mùa lạnh để phân hóa mầm hoa. Dòng nhiệt đới ra hoa quanh năm theo từng đợt, hết lứa này nghỉ lấy sức rồi vào lứa mới, không chờ mùa lạnh.
• Bông: dòng ôn đới trồng đúng điều kiện cho bông siêu to, đặc, nặng cành, màu bão hòa đậm. Dòng nhiệt đới bông vừa phải, cân đối với dáng cây, màu thiên pastel nhạt hơn.
• Chịu nóng: đây là điểm phân định. Mang dòng ôn đới về vùng nóng thì cây khó bền, tàn lứa hoa sẵn có rồi gần như không ra lại. Dòng nhiệt đới sống và vẫn nở ở đồng bằng, miền Nam, vùng ven biển.

Nhìn vào đâu để biết cây trước mặt là dòng nào?

Khi đứng trước một chậu cây ở tiệm hoặc nhìn một tấm ảnh người bán gửi, có tín hiệu đáng tin và có tín hiệu đánh lừa. Biết tách hai nhóm này là đủ để không mua nhầm.

Tín hiệu đáng tin:

• Thân cây: thân nâu, hóa gỗ, cứng và có vẻ già thì thiên về dòng ôn đới. Thân còn xanh, mềm, dẻo thì thiên về nhiệt đới.
• Dáng và chiều cao: cây cao vống, cành dài nặng bông là dấu hiệu dòng cổ. Cây thấp, tán tròn gọn trong chậu là dấu hiệu nhiệt đới.
• Bối cảnh trong ảnh: cánh đồng cao nguyên, sương mù, hàng rào nhà vườn Đà Lạt thì gần như chắc là dòng cổ. Chậu nhựa đặt ở ban công hay sân nhà phố xứ nóng thì gần như chắc là nhiệt đới.

Tín hiệu đánh lừa, đừng dựa vào:

• Màu hoa: màu cẩm tú cầu phụ thuộc độ pH của đất chứ không phải gen của dòng. Cùng một cây đổi đất là đổi màu, nên màu không nói được gì về giống. Cơ chế nằm trong bài vì sao cẩm tú cầu đổi màu.
• Hình lá: chuyện lá thuôn nhọn hay lá tròn là cách mô tả của người bán, không có căn cứ chắc để phân dòng.

Nếu chỉ có một tấm ảnh chụp sát bông thì cách chắc nhất vẫn là hỏi thẳng người bán cây trồng ở đâu và cây có ra hoa lại sau lứa đầu không.

Bạn ở vùng nào thì nên chọn dòng nào?

Đây là câu quyết định, và nó phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nơi cây sẽ sống chứ không phải vào sở thích:

• Đồng bằng, miền Nam, miền Trung, vùng ven biển: chọn dòng nhiệt đới. Đây không phải lời khuyên cho chắc ăn, mà là điều kiện để cây còn ra hoa những năm sau.
• Hà Nội và các tỉnh miền Bắc: dòng nhiệt đới vẫn là lựa chọn an toàn hơn vì mùa hè miền Bắc rất gắt. Chi tiết cách xử lý mùa nóng nằm trong bài trồng cẩm tú cầu ở vùng nóng.
• Đà Lạt và vùng cao mát quanh năm: dòng nào cũng sống được. Muốn bông thật to và đúng chất Đà Lạt cổ thì chọn dòng ôn đới.

Cẩm tú cầu nhiệt đới có dễ trồng không?

Câu trả lời thành thật là dễ hơn dòng ôn đới rất nhiều nếu bạn ở xứ nóng, nhưng không phải loại cây cắm đâu cũng sống. Có một hiểu nhầm phổ biến cần nói rõ: chịu nóng không có nghĩa là ưa nắng gắt. Nó nghĩa là cây không chết và vẫn chịu ra hoa trong khí hậu nóng, chứ cây vẫn cần che bóng bán phần.

Chuyện cây rũ lá vào giữa trưa hè là bình thường và không phải dấu hiệu sắp chết. Chiều mát cây tự dựng lại. Cái thật sự giết cây thường là úng nước hoặc phơi nắng trưa cả ngày không che, chứ không phải bản thân cái nóng. Nếu cây nhà bạn đang có dấu hiệu xấu, đọc bài cẩm tú cầu bị héo, vàng lá để đọc đúng nguyên nhân trước khi xử lý.

Mua cây thì nên hỏi người bán những gì?

Người bán tử tế sẽ trả lời được ngay mấy câu này, và người bán mập mờ thường né:

• Cây này là dòng chịu nhiệt hay dòng Đà Lạt cổ? Câu trực tiếp nhất, và cách người bán trả lời đã nói lên nhiều điều.
• Cây được ươm ở đâu? Cây ươm sẵn ở vùng khí hậu gần giống nhà bạn sẽ đỡ sốc hơn cây bứng thẳng từ vùng lạnh xuống.
• Sau lứa hoa này cây có ra lại không? Đây là chỗ phân biệt rõ nhất giữa hai dòng khi trồng ở xứ nóng.
• Cây đi đường xa thì đóng gói thế nào? Cây sống đi tỉnh cần đóng nguyên bầu rễ, không phải bó lại như hoa cắt cành.

Câu hỏi nhanh về hai dòng cẩm tú cầu

Cẩm tú cầu thân gỗ có phải loại khác không?

Không phải loài khác. "Thân gỗ" là cách người trồng gọi dòng Đà Lạt cổ khi cây đã lớn và thân hóa nâu cứng. Cây nhiệt đới để lâu năm, nhất là khi hạ thổ xuống đất vườn, phần gốc cũng già và cứng dần theo thời gian.

Mua nhầm dòng ôn đới về Sài Gòn rồi thì làm sao?

Cây vẫn sống được một thời gian và chơi hết lứa hoa đang có, nên đừng vội bỏ. Đặt chỗ mát nhất trong nhà, tránh nắng trưa, giữ ẩm đều và đừng kỳ vọng cây ra hoa đợt mới. Lần mua sau thì đổi sang dòng chịu nhiệt.

Bông dòng nhiệt đới có nhỏ hơn nhiều không?

Bông nhỏ hơn dòng cổ trồng đúng điều kiện, nhưng cân đối với dáng cây gọn nên nhìn không hụt. Đổi lại bạn được nhiều lứa hoa trong năm thay vì một mùa.

Dòng nhiệt đới có đổi màu theo đất không?

Có, cả hai dòng đều đổi màu theo độ pH của đất vì đó là đặc tính của loài chứ không riêng dòng nào.

Chọn đúng dòng mới là bước đầu, phần chăm quyết định cây có bền hay không. Toàn bộ nằm trong cẩm nang chăm cẩm tú cầu chậu.

Đọc tiếp: cẩm tú cầu là gì, cách trồng cẩm tú cầu trong chậu và cách kích thích cẩm tú cầu ra hoa.